{"id":9502,"date":"2021-05-20T18:39:48","date_gmt":"2021-05-20T18:39:48","guid":{"rendered":"https:\/\/agroforestrynet.eu\/afinet\/owce-jako-zarzadcy-lasu-wypas-owiec-a-gospodarka-mlodymi-drzewostanami"},"modified":"2021-05-20T18:41:26","modified_gmt":"2021-05-20T18:41:26","slug":"owce-jako-zarzadcy-lasu-wypas-owiec-a-gospodarka-mlodymi-drzewostanami","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agroforestrynet.eu\/afinet\/owce-jako-zarzadcy-lasu-wypas-owiec-a-gospodarka-mlodymi-drzewostanami?lang=pl","title":{"rendered":"Owce jako zarz\u0105dcy lasu \u2013 wypas owiec a gospodarka m\u0142odymi drzewostanami"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

\u0179r\u00f3d\u0142o<\/strong>:<\/strong>\u00a0Michael den Herder (EFI) & Joana Amaral Paulo (ISA\/CEF)<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n
\n

Owce cz\u0119sto wykorzystywane s\u0105 w celach ochrony przyrody lub zarz\u0105dzania krjobrazem, na przyk\u0142ad dla zachowania otwartej struktury tradycyjnych krajobraz\u00f3w wiejskich I biotop\u00f3w. Co wi\u0119cej, mog\u0105 nawet znale\u017a\u0107 zastosowanie w nowoczesnym komercyjnym zarz\u0105dzaniu terenami le\u015bnymi. W gospodarce le\u015bnej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 drzewostan\u00f3w wymaga piel\u0119gnacji, w tym trzebie\u017cy 10 do 20 lat po ich za\u0142o\u017ceniu. Te wczesne zabiegi prowadzone w ramach gospodarki le\u015bnej zazwyczaj nie daj\u0105 zwrotu finansowego, ale wp\u0142ywaj\u0105 na popraw\u0119 warunk\u00f3w w przysz\u0142o\u015bci dla pozosta\u0142ych rosn\u0105cych drzew. Zabiegi te s\u0105 jednak cz\u0119sto zaniedbywane, gdy\u017c s\u0105 kosztowne i na zwrot zainwestowanych nak\u0142ad\u00f3w pieni\u0119\u017cnych w\u0142a\u015bciciele musz\u0105 cz\u0119sto czeka\u0107 wiele lat.<\/p>\n

Wypas owiec mo\u017ce wi\u0119c okaza\u0107 si\u0119 dobrym rozwi\u0105zaniem, pozwalaj\u0105c na ograniczenie koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z zabiegami piel\u0119gnacyjnymi i jednocze\u015bnie przynosz\u0105c dodatkowe korzy\u015bci. Nawet bardzo m\u0142ode drzewka \u015bwierku czy sosny oraz mieszane drzewostany mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane pod wypas owiec. Taki system wp\u0142ywa na zmniejszenie zapotrzebowania na prace piel\u0119gnacyjne oraz na op\u00f3\u017anienie pierwszej trzebie\u017cy drzewostanu, co z kolei pozwala zmniejszy\u0107 koszty prac prowadzonych w ramach gospodarki le\u015bnej.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\"\"

Przy odpowiedniej liczebno\u015bci stada, owce rzadko uszkadzaj\u0105 siewki sosny. Zdj\u0119cie: Michael den Herder<\/p><\/div>\n

\"\"

Regeneracja drzewostanu sosny pospolitej kilka lat po wycince.Owce \u017cywi\u0105 si\u0119 traw\u0105 oraz wybieraj\u0105 siewki drzew li\u015bciastych, pozostawiaj\u0105c m\u0142ode sosny nietkni\u0119te. Zdj\u0119cie: Michael den Herder<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Owce s\u0105 urodzonymi zarz\u0105dcami lasu, gdy\u017c<\/p>\n

lubi\u0105 wierzby, jarz\u0119biny, osiki i olchy. Te gatunki drzew s\u0105 zazwyczaj usuwane w ramach prac piel\u0119gnacyjnych i trzebie\u017cy. Dzi\u0119ki tym szczeg\u00f3lnym upodobaniom \u017cywieniowym (np.\u00a0 Castro and\u00a0Fern\u00e1ndez-N\u00fa\u00f1ez<\/a>\u00a02016), owce w stadzie o odpowiedniej liczebno\u015bci pozostawi\u0105 drzewka o wi\u0119kszej warto\u015bci rynkowej, takie jak sosny czy \u015bwierki, w stanie nienaruszonym.<\/p>\n

Optymalna obsada stada r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od rodzaj\u00f3w pastwiska i wynosi od 0.2-4 owiec (samic) na hektar (np. dla pastwiska le\u015bnego\/\u0142\u0105ki le\u015bnej: 0.2-1 owiec na ha-1<\/sup>, lasu pastewnego: 1.5-2.5 owiec na ha-1<\/sup>, dla \u0142\u0105k nadbrze\u017cnych: 2-4 owiec na ha-1<\/sup>, suchych \u0142\u0105k: 1.5-2 owiec na ha-1<\/sup>, \u015bwie\u017cych \u0142\u0105k\/u\u017cytk\u00f3w zielonych: 2-2.5 owiec na ha-1<\/sup>) (Sy\u00f6rinki 2007). Przy zbyt wysokim zag\u0119szczeniu stada (np.: 7 \u2013 10 owiec na ha-1<\/sup>) (Anderson et al. 1985), owce mog\u0105 zacz\u0105\u0107 zjada\u0107 r\u00f3wnie\u017c sosny i brzozy (li\u015bcie, ig\u0142y i kor\u0119), jednak przy odpowiedniej liczebno\u015bci stada, kiedy ilo\u015b\u0107 dost\u0119pnych drzew li\u015bciastych\u00a0 i traw jest wystarczaj\u0105ca, owce pozostawi\u0105 sosny i \u015bwierki nienaruszone.<\/p>\n

Brzozy bywaj\u0105 oskubywane przez owce, ale w Finlandii, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w, bardzo szybko si\u0119 regeneruj\u0105, nie powinno by\u0107 to zatem problemem przynajmniej w bardziej produktywnych lasach. Wszystko zale\u017cy jednak od obszaru, na kt\u00f3rym prowadzony jest wypas.\u00a0 Wypasanie owiec na terenach le\u015bnych powinno by\u0107 kontrolowane pod k\u0105tem utrzymania wystarczaj\u0105cej naturalnej regeneracji drzewostanu. Odnosi si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c do innych system\u00f3w le\u015bno-pastwiskowych, jak np.\u00a0montado<\/em>\u00a0i\u00a0dehesa<\/em>\u00a0wyst\u0119puj\u0105cych na po\u0142udniu Europy, gdzie uprawia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie d\u0105b korkowy i ostrolistny. Najnowsza literatura donosi, i\u017c w tych systemach ograniczenie obsady stada do\u00a0 0.4 jednostek \u017cywego inwentarza na hektar (LU ha-1<\/sup>) (Arosa et al. 2017) oraz promowanie 5-letniego okresu wy\u0142\u0105czenia z wypasu wp\u0142ywa korzystnie na zwi\u0119kszenie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci krzew\u00f3w oraz powstawanie i regeneracj\u0119 drzewostanu.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"

Lampaita laiduntamassa korkkitammi montadolla Portugalissa (Kuva: Joana Amaral Paulo)<\/p><\/div>\n

Niewiele jest bada\u0144, kt\u00f3re mog\u0142byby wskaza\u0107 odpowiednie zag\u0119szczenie wypasanego stada, co zale\u017cy r\u00f3wnie\u017c od produktywno\u015bci danego obszaru le\u015bnego. Istnieje jednak wiele \u017ar\u00f3de\u0142 z ca\u0142ego \u015bwiata dokumentuj\u0105cych stosowanie praktyk wypasu le\u015bnego (Ministry of Forests of British Columbia 2000, Salmon i in. 2007, Hjelford i in. 2014).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Owce zazwyczaj nie obskubuj\u0105 \u015bwierk\u00f3w, jednak zbyt du\u017ce zag\u0119szczenie stada mo\u017ce doprowadzi\u0107 do takiej sytuacji. Ze wzgl\u0119du na ich preferencje \u017cywieniowe, wypasanie owiec mo\u017cna prowadzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c w bardzo m\u0142odych drzewostanach, zdolnych do naturalnej regeneracji. Wprowadzenie takiego systemu pozwala w\u0142a\u015bcicielowi lasu na ograniczenie koszt\u00f3w prowadzenia prac piel\u0119gnacyjnych i trzebie\u017cy drzewostanu. Drzewa wycinane w wyniku tych prac zazwyczaj sa pozostawiane w lesie w celu utrzymania poziomu substancji od\u017cywczych. Wypas mo\u017ce mie\u0107 podobny wp\u0142yw, b\u0119d\u0105c zarazem bardziej naturaln\u0105 metod\u0105 zarz\u0105dzania lasem. Owce poprzez obskubywanie m\u0142odych drzewek li\u015bciastych i siewek, w naturalny spos\u00f3b przyczyniaj\u0105 si\u0119 do trzebie\u017cy drzewostanu. Wypasanie zmniejsza konkurencj\u0119 w\u015br\u00f3d drzew na danym terenie i stymuluje obieg sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, co ma pozytywny wp\u0142yw na wzrost pozosta\u0142ych drzew. \"\"<\/p>\n

Drzewostan brzozy spasany przez owce. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych drzew li\u015bciastych i krzew\u00f3w podlegaj\u0105cych regeneracji jest obskubywana przez owce, co redukuje koszty trzebie\u017cy i\u00a0 stwarza lepsze warunki przestrzenne dla wzrostu wi\u0119kszych drzew. Zdj\u0119cie: Michael den Herder<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fi\u0144skie owce (Suomen lammas) wypasane pod liniami energetycznymi. Jest to jedna z metod zwi\u0119kszenia wydajno\u015bci u\u017cytkowania grunt\u00f3w: ogranicza tereny, kt\u00f3re w przeciwnym razie pozosta\u0142yby niewykorzystane.<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
\n

Zdj\u0119cie: Michael den Herder<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\n

Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne czynniki maj\u0105ce wp\u0142yw na odnowienie drzewostanu. Dotychczasowe badania pokaza\u0142y, \u017ce wypas lekki lub \u015brednio-intensywny wypasu mo\u017ce ograniczy\u0107 wyst\u0119powanie nornika na danym terenie (den Herder et al. 2016, Schieltz & Rubenstein 2016). Zmniejszenie populacji nornika ma pozytywny wp\u0142yw na regeneracj\u0119 drzew, gdy\u017c gryzo\u0144 ten w populacjach o du\u017cym zag\u0119szczeniu potrafi wytrzebi\u0107 ca\u0142kowicie roczn\u0105 kohort\u0119 siewek\/sadzonek.\u00a0 Wypas\u00a0 stada o wysokiej obsadzie r\u00f3wnie\u017c nie jest wskazany, gdy\u017c, poza\u00a0 problemami z odnowieniem drzew, mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do ca\u0142kowitej likwidacji populacji nornika na danym terenie, a to z kolei b\u0119dzie szkodliwe w skutkach dla ptak\u00f3w drapie\u017cnych.<\/p>\n

Inne korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z wprowadzenia tego systemu to zapewnienie zwierz\u0119tom cienia w czasie upa\u0142u. Nawet w Europie P\u00f3\u0142nocnej, d\u0142ugie okresy wyst\u0119powania wysokich temperatur staj\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119stsze, st\u0105d wa\u017cne jest, by zwierz\u0119ta mia\u0142y dost\u0119p do cienia. Kolejn\u0105 korzy\u015b\u0107 stanowi brak konieczno\u015bci podawania dodatkowego po\u017cywienia. Mimo i\u017c tegoroczne lato w Finlandii by\u0142o bardzo gor\u0105ce, Otto Makkonen, hodowca owiec z Savonranta zapewnia, \u017ce nie potrzebowa\u0142 uzupe\u0142niaj\u0105cych pasz dla owiec, maj\u0105cych pod dostatkiem po\u017cywienia na pastwiskach.<\/p>\n<\/div>\n

Ze wzgl\u0119du na upa\u0142y, okres wypasu zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w tym roku w po\u0142owie wrze\u015bnia, czyli dwa tygodnie wcze\u015bniej ni\u017c w poprzednich latach. Mimo to, system wydaje si\u0119 do\u015b\u0107 odporny na wp\u0142yw zmiany klimatu i Otto Makkonen nie do\u015bwiadczy\u0142 dot\u0105d powa\u017cniejszych problem\u00f3w zwi\u0105zanych z wyst\u0119powaniem suszy latem.<\/p>\n

Istnieje wi\u0119cej przyk\u0142ad\u00f3w na to, jak wypas owiec mo\u017ce by\u0107 wykorzystywany w zarz\u0105dzaniu lasem i\u00a0 krajobrazem. Na po\u0142udniu Europy oraz suchych terenach Stan\u00f3w Zjednoczonych, owce i kozy wypasane s\u0105 w celu ograniczania wzrostu podatnej na po\u017cary wegetacji w pasach przeciwpo\u017carowych. W obliczu post\u0119puj\u0105cej zmiany klimatu, po\u017cary las\u00f3w stanowi\u0105 rosn\u0105ce niebezpiecze\u0144stwo zar\u00f3wno dla tych region\u00f3w, jak i p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Europy. W Finlandii ju\u017c teraz prowadzony jest wypas owiec pod liniami energetycznymi w celu utrzymania wegetacji na niskim poziomie. Za \u015bwiadczon\u0105 us\u0142ug\u0119, hodowcy otrzymuj\u0105 wynagrodzenie.<\/p>\n

Kolejnym efektywnym sposobem wykorzystania owiec w zarz\u0105dzaniu krajobrazem jest wypas na zboczach narciarskich, co praktykuje si\u0119 np. w Tahkovuori na po\u0142udniu Finlandii. Strome zbocza bardzo trudno jest utrzymywa\u0107 w odpowiednim stanie, gdy\u017c prowadzenie na nich prac ci\u0119\u017ckimi maszynami jest niebezpieczne i jednoczenie zwi\u0119ksza ryzyko erozji. Owce bardzo dobrze radz\u0105 sobie z utrzymywaniem zbocza w spos\u00f3b naturalny, co zapewnia bezpieczniejsze warunki pracy, jednocze\u015bnie\u00a0 wp\u0142ywaj\u0105c korzystnie na zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 produkcj\u0119 mi\u0119sa. Wypas owiec na zboczach jest tak\u017ce istotnym elementem zwi\u0119kszaj\u0105cym ich walory krajobrazowe.<\/p>\n

Inne przydatne materia\u0142y na temat wypasu na pastwiskach le\u015bnych (w j\u0119zyku fi\u0144skim):<\/strong><\/p>\n

Laidunpankki- informacje na temat naturalnego wypasu:\u00a0https:\/\/www.laidunpankki.fi\/sivu.tmpl?sivu_id=242<\/a><\/p>\n

Linki do fi\u0144skich farm prowadz\u0105cych wypas na pastwiskach le\u015bnych:<\/strong><\/p>\n